Ten artykul jest przetlumaczony z jezyka angielskiego.  Aby przeczytac oryginal odwiedz:
http://www.sbaa.org/docs/insights/enhancing_social_skill_development.pdf
Serdecznie dziekuje Spina Bifida Association of America za pozwolenie przedruku artykulu.

Z punktu widzenia medycznego
 
 

Umiejetnosc zachowania sie i jej rozwoj

Pomaganie mlodym ludziom z rozszczepem kregoslupa w wykorzystaniu swoich umiejetnosci

Beth V. Simon, Doktor Psychologii
Post Doctoral Fellow in Psychology
University Affiliated Program / USC Szkola Medyczna
Zdrowie Psychiczne / Program Rozszczepu Kregoslupa
 
 

Dlaczego mowimy o etykiecie zyciowej?

Etykieta zyciowa jest jednym z podstawowych komponentow odnoszenia sukcesu i odczuwania satysfakcji w zyciu mlodej osoby. Jest udokumentowane, ze dzieci (mlodziez) z rozszczepem kregoslupa na ogol nie maja odpowiedniego poparcia w procesie osiagania sukcesow zyciowych. Dlatego, kiedy staja sie doroslymi ludzmi sa niesmiali i czuja sie niepewnie; od najmlodszych lat potrzebuja pomocy w efektywnym rozwoju umiejetnosci zachowania sie. Zrozumienie natury etykiety zyciowej, jej rozwoj i umiejetnosc jej utrzymania moze bardzo pomoc mlodym ludziom z rozszczepem kregoslupa, aby w przyszlosci w pelni wykorzystali oni swoje mozliwosci w zyciu osobistym, naukowyn i zawodowym.

Nie w pelni rozwinieta umijetnosc zachowania sie moze spowodowac, ze dziecko (nastolatek) ma klopoty z akceptacja i wspolzyciem z rowiesnikami i doroslymi. Slaba etykieta zyciowa czesto jest powodem trudnosci w zdobyciu i utrzymaniu przyjazni, socjalnej niezaleznosci i osiagnieciu celow zawodowych w przyszlosci.

Jest tez udokumentowane, ze umiejetnosc zachowania sie jest konieczna, aby znalesc satysfakcje w zyciu. Szczescie jest uzaleznione od sprawnosci bycia niezaleznym i od znalezienia ludzi, z ktorymi chce sie pozostac w przyjazni. Ten artykul poswiecony jest przede wszystkim dzieciom i mlodziezy z rozszczepem kregoslupa i wodoglowiem, chociaz informacja podana ponizej dotyczy ludzi w roznym wieku, tych ktorzy maja rozszczep kregoslupa, jak rowniez i tych, ktorzy go nie maja.
 

Co oznacza "umiejetnosc zachowania sie."

Aby umiec odpowiednio sie zachowac, nalezy nauczyc sie odpowiednio myslec, rozumiec proces emocjonalny, porozumiewac sie mowa i odpowiednio postepowac wobec innych osob, tak w zyciu prywatnym, jak i zawodowym. Innymi slowy, jest to zachowanie sie, w wyniku ktorego mozna spowodowac pozytywne lub negatywne reakcje innych lub ktorym mozna doprowadzic do sukcesu w zyciu socjalnym, albo nie.

Umiejetnosc zachowania sie wplywa na niemalze wszystkie aspekty zycia. Mozna ja podzielic na piec podstawowych kategorii:

1. Komunikacja werbalna
• umiejetnosc rozumienia slow i uzywania ich, efektywnie mowiac do innych
• umiejetnosc modulowania glosu i jego glosnosci
• zrozumienie, kiedy nalezy mowic, a kiedy nie
• miec wyczucie czasu w konwersacji
2. Komunikacja niewerbalna
• Kumiejetnosc wyrazania sie przez gestykulacje
• umiejetnosc prawidlowego zinterpretowania gestykulacji i mimiki innych osob
• uzywanie kontaktu wzrokowego
• sluchajac innych, uzywanie mimiki do wykazania zainteresowania czy emocji
3. Zachowanie socjalne
• byc na czas
• byc zorganizowanym
• byc uwaznym
• byc uczesanym i ogolonym
• byc czystym (szczegolnie miec mily zapach)
• dbac o miejsce, w ktorym sie przebywa (sypialnia, biurko, lazienka)
• byc odpowiedzialnym za obowiazki domowe (zakupy, gotowanie)
• byc zdolnym do podejmowania niezaleznych i wlasciwych decyzji
• stawiac przed soba realistyczne cele
4. Wspolpraca i zachowanie sie przy innych
• czuc sie swobodnie wsrod nowych osob, wiedziec co mowic i jak mowic
• miec poczucie swobody i umiejetnosci zachowania sie w roznych sytuacjach, na przyklad w czasie przyjecia czy spotkania z innymi
• wiedziec, jak prawidlowo zachowac sie wsrod obcych ludzi, ktorzy pracuja w uslugach i serwisie (np. wobec kelnerow czy sprzedawcow w sklepie)
• wiedziec, jak sie zachowac/porozumiewac z respektem, ale i ze swoboda w stosunku do osob doroslych, takich jak nauczyciele czy lekarze
• przynaleznosc i uczestniczenie w klubach lub druzynach sportowych
• rozwoj stosunkow z czlonkami rodziny (opiekunami) opartych na wspoldzialaniu, a nie na zaleznosci od nichrozwoj i utrzymanie przyjazni wsrod rowiesnikow w szkole i poza szkola
5. Funkcje szkolne i zawodowe
• umiejetnosc wykorzystania w pelni swoich zdolnosci w szkole
• umiejetnosc zachowania sie w szkole i skupienia sie w czasie lekcji
• umiejetnosc sluchania i wykonywania polecen
• realistyczne spojrzenie na swoje umiejetnosci i slabosci
• umiejetnosc przeprowadzania rozmowy w trakcie skladania podania o prace
• posiadanie umiejetnosci do wykonywania pracy, np. bycie punktualnym, odpowiedzialnym, posiadanie pozytywnego nastawienia do wspolpracownikow, umiejetnosc porozumiewania sie z szefem

 

 

Jak uczyc etykiety zyciowej, jednoczesnie majac na uwadze ograniczenia spowodowane choroba dziecka?

Pamietaj, ze nikt z rozszczepem kregoslupa czy bez rozszczepu kregoslupa nie ma idealnej etykiety zyciowej. Co nie oznacza, ze nie powinnismy darzyc do jej polepszenia. Mlodziez z rozszczepem kregoslupa ma na przyklad czesto problemy pamieciowe i organizacyjne, ale wcale nie stara sie, aby miec idealna pamiec i umiejetnosci organizacyjne. Wspolnie, Ty i Twoje dziecko, mozecie ustalic realna mozliwosc poprawy. Znajdz mechanizm wynagradzania dziecka za jego probe pokonywania slabosci (ten temat bedzie omawiany w dalszej czesci artykulu) i nigdy nie zapominaj o wyrozumialosci i poczuciu humoru w swoim podejsciu do dziecka.

Motto
„Jestesmy lepsi w tym, co uwazamy, ze robimy dobrze". Wiara w siebie prowadzi do sukcesu. Stworz swojemu dziecku szanse sukcesu i daj mu mozliwosc podejmowania decyzji i rozwiazywania problemow. Te umiejetnosci dadza mu poczucie zadowolenia i niezaleznosci.

Zasady

Praktyka
Wszyscy uczymy sie, gdy cos robimy i czegos doswiadczamy. Nie mozesz byc ekspertem od zabaw, jezeli nie uczestniczysz w wielu zabawach. Tak jak sie planuje czas na odrabianie pracy domowej, powinno sie planowac czas na kontakty towarzyskie.

Natychmiastowa reakcja
Zauwaz i pochwal dobre zachowanie. Grzecznie i delikatnie zwroc uwage i wytlumacz zle zachowanie (nigdy nie zawstydzaj dziecka !!!).

Chwalenie
Wynagradzaj poprawne i wlasciwe zachowanie, uzywajac slow uznania i zachety, usmiechu oraz poklepania po plecach.
 
 

Porady: 15 sposobow na poprawienie zachowania Twojego dziecka czy nastolatka

1. Obserwacja
• Obserwuj swoje dziecko w roznych srodowiskach (w szkole, w domu, z przyjaciolmi, w sklepie itp.), aby przekonac sie, w jakich warunkach potrzebuje najwiecej pomocy.

 
2. Granie roli
• Graj rozne role z dzieckiem, aby mialo pewnosc zachowania sie w roznych sytuacjach. Jezeli dziecko ma problemy z nauczycielem czy innym uczniem, cwicz z dzieckiem w przeddzien szkoly, co chcialoby powiedziec drugiej osobie. Graj z dzieckeim w gre "co bedzie, jezeli...", np. co bedzie, jezeli nauczyciel powie, ze nie ma czasu, co bys wtedy powiedzial(a)? Albo, co bedzie, jezeli jakis wazniak w klasie bedzie robic zarty z Twoich kul, co Ty wtedy zrobisz?

 
3. Rozwijanie swiadomosci
• Ucz umiejetnosci myslenia nad swoim zachowaniem. Pomoz dziecku (nastolatkowi) byc bardziej swiadomym wrazenia, jakie ono robi na innych. Pomoz mu zwrocic uwage na:

• swoje ubranie
• swoje uczesanie
• swoj zapach
• manieryzm
• sposob, w jaki stoi czy siedzi na krzesle
• na co patrzy / czy patrzy w oczy podczas rozmowy
• co wyraza jego wyraz twarzy
• jak sie zachowuje w czasie pierwszego zetkniecia sie z kims
• co sie z nim dzieje, gdy jest zdenerwowane (trzesienie, pot, niezwracanie uwagi, mowienie zbyt malo, mowienie za duzo itp.)
• czy wie, jak zadawac pytania innym, spowodowac, aby inna osoba poczula sie wyjatkowo (specjalnie)
• czy respektuje wlasnosc innych osob i wie jak postepowac, aby inni respektowali jego miejsce i wlasnosc

4. Wlaczanie sie i uczestniczenie
• Niemalze kazda osoba chcialaby miec poczucie przynaleznosci do jakiejs grupy. Wiele mlodych ludzi z rozszczepem kregoslupa bardzo przywiazuje sie do swojej rodziny. Czesto to przywiazanie moze zamienic sie w zaleznosc. Dzieci, ktore maja rozszczep kregoslupa, maja tendencje do niewlaczania sie w grupy zainteresowan poza domem. Sprobujcie zaangazowac sie w grupe koscielna czy przy synagodze, uczestniczcie w kolku teatralnym, zapiszcie sie do ogniska plastycznego czy szkoly gotowania, uczestniczcie w druzynie sportowej albo miejcie swoj wlasny plan cwiczen/gimnastyki. Kazda z tych aktywnosci jest sposobem na polepszenie zycia towarzyskiego dziecka i wiekszej wiary w siebie. Oczywiscie, ze uczestniczenie w tego typu grupach jest trudniejsze dla kalek, ale nie jest niemozliwe. Kazda trudnosc, ktora Twoje dziecko pokona, wzmocni jego emocjonalny stan i przygotuje go do nastepnej trudnej sytuacji zyciowej.

 
5. Miec wrazenie
• Nie przypuszczaj, ze Twoje dziecko zna zycie. Od malego ucz je zrozumienia swiata; w przyszlosci pomoze mu to miec satysfakcje ze swoich zdolnosci i umiejetnosci do kierowania swoim zyciem towarzyskim i zawodowym. Moze to byc osiagniete poprzez tlumaczenie i wlaczanie dziecka w codzienne obowiazki.
• Na przyklad wytlumacz, skad w domu bierze sie woda, prad, gaz, ile razy w roku nalezy miec wizyte u dentysty, co to jest bank, jak prowadzic ksiazeczke czekowa, jak czytac mape i okreslic kierunek jazdy; jak dac napiwek kelnerowi i jak odnalezc dom na podstawie danego adresu. Praktyczna, codzienna wiedza jest podstawowym narzedziem w osiagnieciu autonomii i niezaleznosci.

 
6. Stworzenie warunkow domowych bez rywalizacji
• Jest bardzo wazne, aby dziecko (nastolatek) dostrzegalo swoj postep, a nie porownywalo sie z bratem czy siostra lub z rodzicami, gdy byli w jego wieku. Naklaniaj dziecko, aby w pelni wykorzystywalo swoje umiejetnosci, a nie patrzylo na innych.

 
7. Uczenie odpowiedzialnosci
• Ucz Twoje dziecko odpowiedzialnosci przez nakladanie obowiazkow. Popros o sprawdzenie, czy drzwi sa zamkniete, pomoc w planowaniu gotowanych posilkow, w zaopatrzeniu domowym, o opieke nad mlodszym rodzenstwem czy zarezerwowanie stolika w restauracji. Nakladanie dziecku pewnych obowiazkow domowych i rodzinnych da mu do zrozumienia, ze jest zdolne do ponoszenia odpowiedzialnosci, ze zasluguje na zaufanie i ze mozna na nim polegac.

 
8. Wprowadzanie zmian
• Pomoz swojemu dziecku zmodifikowac lub lepiej kontrolowac sytuacje, z ktora ma najwieksze problemy. Jezeli dziecko ma problem z zapamietaniem, ze musi nosic ze soba ksiazke, kup dwie ksiazki, jedna do trzymania w domu a druga do szkoly. Jazeli dziecko obawia sie, ze cewnik moze wypasc z jego teczki albo ze ktos z rowiesnikow zobaczy cewnik, kup fajny piornik do noszenia w nim cewnika.

 
9. Rozmowa o uczuciach
• Okaz uczucia swojemu dziecku. Wiedza, jak wyrazac uczucia i rozwiazywac problemy emocjonalne jest zdobywana poprzez obserwowanie i doswiadczenie. Jezeli jest to mozliwe, uzywaj swoje doswiadczenie zyciowe jako wzor dla Twojego dziecka. Na przyklad, jezeli Twoj dzien w pracy byl pechowy lub czujesz sie sfrustrowany czy zasmucony, porozmawiaj o tym w sposob konstruktywny. Pomoz swojemu dziecku postepowac podobnie, zeby nie tylko moglo zidentifikowac swoje uczucia, ale tez umialo wytlumczyc je swojej rodzinie, rowiesnikom czy doroslym.

 
10. Rozmowa przy obiedzie
• Pora obiadu powinna byc pora do dyskusji. Nie ograniczaj sie tylko do zadawania pytan dziecku, ale naklaniaj je tez do zadawania Tobie pytan. Wykorzystaj ten czas na rozmowe o roznych sprawach, takich jak wydarzenia biezace, muzyka, sport, film. Kazdy z tych tematow da Twojemu dziecku swietna podstawe do zaczecia konwersacji z innymi. Na przyklad porozmawiaj o artykule, ktory przeczytaliscie razem, lub opowiedz dziecku (nastolatkowi), o czym Ty czytales(as).

 
11. Byc czescia grupy spolecznej
• Pamietaj, ze Twoje dziecko jest czescia spoleczenstwa. U osob z rozszczepem kregoslupa istnieje niebezpieczenstwo, ze nie wlaczaja sie w zycie emocjonalne czy intelektualne w swoim otoczeniu, poniewaz cala ich uwaga poswiecona jest problemom medycznym. Utwierdzanie, ze oni tez moga miec pozytywny wplyw i udzial w spoleczenstwie jest bardzo wazne. Zaangazowanie dziecka w kampanie polityczna czy prace harytatywna dla bezdomnych sa przykladami, jak mozna je uczyc o prawdziwym zyciu i pomoc mu docenic pozytywny wplyw, ktory moze wywrzec na otoczenie.

 
12. Nauka perspektywy zyciowej i empatii
• Osoba, ktora umie widziec sytuacje z punktu widzenia drugiej osoby i umie okazac empatie w tym, co mowi, jest na ogol lubiana. W czasie dyskusji z innymi, umiejetnosc dostrzezenia dwoch punktow widzenia czy wyobrazenie sobie, co to znaczy byc w czyjejs skorze", bardzo pomaga w rozwiazaniu konfliktu i utrzymaniu przyjazni.

 
13. Uzywanie srodkow masowego przekazu i sztuk pieknych w nauce etykiety zyciowej
• Kiedy tylko mozliwe, rozmawiaj z dzieckiem o roznych postaciach albo sytuacjach z ksiazki czy z filmu lub telewizji. Rozmowa o uczuciach, przyjazni, myslach czy zachowaniu moze pomoc w rozwinieciu swiadomosci i zrozumieniu zycia. Idz na wystawe sztuki ze swoja corka/synem, wytlumacz co artysta wyraza swoim dzielem, co mogl przezywac w czasie tworzenia obrazu.

 
14. Umiejetnosc wyboru
• Pozwol dziecku wybierac i podejmowac decyzje, kiedy tylko jest to mozliwe. Decydowanie jest umiejetnoscia, ktora wymaga praktyki. Spytaj swoje dziecko o zdanie w danej sytuacji rodzinnej, daj do zrozumienia, ze jego opinia jest wazna i znaczaca.

 
15. Konkluzje
• Na koncu chcialabym przypomniec o rzeczach, ktore czesto sie pomija, a sa bardzo wazne. Twoje dziecko ma takie same potrzeby jak jego rowiesnicy. Gdy zrobi balagan, nigdy go nie zawstydzaj i nie ponizaj. Zawsze sa sposoby na zwrocenie uwagi z respektem. Dziecko w przyszlosci nie bedzie umialo docenic swoich wartosci, jezeli teraz jest ciagle zawstydzane i ponizane.
• Pamietaj, ze jest to zupelnie normalne dla dzieci, ktore maja problemy w nauce, ze lubia przebywac w otoczeniu dzieci mlodszych od siebie. To moze wyrazac ich potrzebe, aby czuc sie jak ekspert czy dowodca w roznych sytuacjach, albo czuc sie swobodniej w czasie gry czy zabaw dla mlodszych dzieci.
• Umiejetnosci omawiane w tym artykule sa umiejetnosciami, ktore rozwijaja sie powoli, z czasem. Mowic szczerze, niektore rzeczy, ktorych uczysz swoja corke czy syna, moga nie ujawnic sie w ich zachowaniu przez wiele lat. Ale pamietaj, aby byc cierpliwym i nigdy nie pozwol, zeby Twoje dziecko zapomnialo, ze Ty wierzysz w jego mozliwosci.

Podziekowania i zrodla wiadomosci

Chcialabym podziekowac pracownikom Programu Spina Bifida w dzieciecym szpitalu w Los Angeles za ich poswiecenie i prace z osobami, ktore maja rozszczep kregoslupa, w ich potrzebach medycznych i psychosocjalnych. Takze za ich poparcie dla programow takich, jak program terapii grupowej dla mlodziezy, rozwoj umiejetnosci zachowania sie dla dzieci od 8 do 12 lat, program dla liderow/patronow dla mlodziezy z rozszczepem kregoslupa i za kontrybucje do sukcesu Dnia Rozszczepu Kregoslupa, jedno-dniowego programu przeznaczonego nauce i zabawie o rozszczepie kregoslupa dla pacjentow i rodzin.

Chcialabym tez polecic wspaniale zrodlo informacji i nauki o rozszczepie kregoslupa, "Spinabilities, A Young Person’s Guide To Spina Bifida".

Ten artykul byl przetlumaczony w sierpniu 2001

Masz uwagi i komentarze?
Napisz do:      Kaliny